Waarom vrije tijd soms helemaal niet zo vrij voelt

Je hebt er de hele week naar uitgekeken: een paar uur waarin niemand je nodig heeft.

•  Geen werk.
• Geen afspraak.
• Nergens naartoe.
• Even geen mam, weet jij waar…?

Gewoon een paar uur voor jezelf en je weet al precies wat je gaat doen. Je gaat dat ene boek lezen, even de stad in en op de bank ploffen met een koffietje. Vooral dat gevoel van echt even tijd voor jezelf voelt zo fijn.

En dan is het zover. Het huis is stil, je maakt je koffietje klaar en gaat zitten. Bijna meteen gebeurt er iets geks. Je weet niet meer zo goed wat je wilt doen en je pakt je telefoon om even de socials te checken. Je legt je telefoon ook weer weg, want ja, niks interessants te zien. Als je het koffiekopje weer terugzet, zie je dat het aanrecht nog niet helemaal opgeruimd is. Dat kun je natuurlijk net zo goed even netjes maken. Twee minuutjes maar. Terwijl je daar mee bezig bent, zie je dat de vaatwasser klaar is. Nu je toch in de keuken staat, ruim je die toch ook maar even uit. In je ooghoek zie je de wasmand staan met schone was. Terwijl je de was opvouwt, tikt de tijd langzaam verder. Een half uurtje later heb je alle was opgevouwen en opgeruimd. Heerlijk, zo’n opgeruimd huis.

“Wacht eens even, ik zou toch iets voor mezelf gaan doen?”

 Oke, nu ga ik écht iets voor mezelf doen, besluit je. Maar wat ga je dan doen? Ga je wandelen? Je zou kunnen gaan lezen. Ga je de stad in? Je weet niet of je daar echt zin in hebt. Op de bank liggen? Midden op de dag? En ineens voelt zelfs ontspannen als iets waar je een beslissing over moet nemen.

Wat zal ik doen en waar heb ik eigenlijk zin in, lijken gemakkelijke vragen, maar ze kunnen verrassend moeilijk te beantwoorden zijn. Meestal weten we heel goed wat we moeten doen, hoe laat we ergens moeten zijn, welke boodschappen gehaald moeten worden en dat je dochter morgen iets mee naar school moet nemen. Je ziet wat nodig is en komt in beweging, maar zet daar eens een andere vraag tegenover: Waar heb jij op dit moment echt zin in? Dan kan het zomaar eens stil worden. Wat er móet gebeuren, meldt zich vanzelf. Het is niet zo dat je nergens van houdt, ook niet dat je niet weet hoe je moet genieten. Er wordt op zo’n moment alleen iets anders van je gevraagd. Niet kijken naar wat nodig is, maar even bij jezelf beginnen. Dan kun je iets tegenkomen wat op drukke dagen veel minder zichtbaar is, namelijk dat het veel gemakkelijker is om te weten wat er moet gebeuren, dan om te voelen wat je wilt. De wasmand staat er wel, je telefoon geeft een melding, je agenda vertelt waar je moet zijn en iemand stelt jou een vraag. Alles om je heen geeft informatie over waar jouw aandacht naartoe kan gaan, maar waar jij zin in hebt? Dat staat nergens. Niemand zet het in je agenda en je krijgt er geen melding van binnen. Het roept meestal ook niet zo hard dan alles dat nog gedaan kan worden. Je moet er zelf even naartoe, naar jezelf. Als je gewend bent om vaak te reageren op wat nodig is, kan kiezen wat je wílt best onwennig zijn.

De hele dag maak je keuzes. Ontzettend veel zelfs. Veel van die keuzes maak je binnen iets wat je al kent en waar je weet wat er van je gevraagd wordt. Hoe krijg ik dit geregeld? Wat heeft nu prioriteit? Wat moet eerst? Wat kan wachten? Hoe zorg ik dat iedereen op tijd is? Wat is verstandig? Je kiest de hele tijd. Maar dat is iets anders dan beginnen bij: wat wil ik graag? 

Hoe je leeft en hoe je denkt, neem je mee in je vrije middag. Dat vind ik interessant aan vrije tijd. Je agenda kan leeg zijn, maar hoe je gewend bent je dag in te delen verdwijnt niet ineens. Dus daar zit je zonder afspraak en niemand die iets van je vraagt. Je hoofd blijft zoeken naar wat je kunt gaan doen. Wat ligt er nog? Wat is handig en waar kan ik deze tijd voor gebruiken? Je kijkt naar het vrije moment vanuit de vraag wat je ermee kunt doen en wat je eruit kunt halen. Je kunt gaan sporten, want dan heb je in ieder geval bewogen. Je kunt wandelen, omdat je 10.000 stappen per dag wilt halen. Je kunt een boek lezen, omdat je je verder wilt ontwikkelen. Zo kan zelfs iets wat voor jezelf is, zonder dat je het door hebt terechtkomen bij: wat levert het op? Zo probeer je zelfs je vrije tijd goed te doen. Heb ik mijn vrije tijd wel goed besteed?

Tijd voor jezelf is niet automatisch tijd waarin jij centraal staat. Precies daarom is tijd voor jezelf nemen niet altijd het volledige antwoord. Want wat gebeurt er wanneer je tijd voor jezelf hebt? Krijg jij daarin echt ruimte? Of krijgt vooral alles wat eerder niet in je dag paste eindelijk een plek? Je kunt je lege middag vullen met wat moet, op de bank zitten en denken aan morgen, wandelen en de week uitdenken. Als je dat doet, is dat niet perse fout. Het gaat niet over de wasmand of de telefoon en het gaat er al helemaal niet om dat een vrije middag alleen geslaagd is als je met een boek en kop thee op de bank zit. Je mag je hele keuken uitsoppen als je daar echt zin in hebt. De interessante vraag is: hoe bepaal je wat je gaat doen op je vrije middag? Kies jij er voor? Heb je er zin in? Of doe je het omdat het nuttig is, nodig of verstandig? Daar begint voor mij het verschil tussen tijd hebben en ervaren dat die tijd echt van jou is.

Stel dat je wel precies weet waar je zin in hebt. Mag je dan doen wat je wilt? Is het genoeg om er gewoon zin in te hebben? Vaak onderbouwen we wat gaan doen. Je gaat wandelen, omdat je meer moet bewegen. Je doet rustig aan, anders houd je het niet vol. Je gaat sporten, want dat is goed voor je hoofd. Je spreekt af met een vriendin, omdat sociale contacten belangrijk zijn. Dit is allemaal waar, maar iets waar je gewoon zin in hebt krijgt ineens een doel. Het is alsof je tijd voor jezelf mag nemen als de tijd die het kost iets oplevert. Dat zie je ook terug in iets wat we ook heel gemakkelijk zeggen: ik mag vanavond even niksen. Ik heb hard gewerkt, dus nu mag ik even een avondje op de bank relaxen. Daar zit iets interessants in verstopt. Want als je rust kunt verdienen, kun je het blijkbaar ook nog niet verdiend hebben. Vaak gaat dat helemaal niet bewust. Je hebt dat nooit zo besloten. Het is veel gewoner zo ontstaan. Het voelt fijn als iets af is. Daar is niks mis mee, maar het wordt interessant als dat een voorwaarde is voordat je mag ontspannen.   

We denken vaak dat goed voor jezelf zorgen vooral begint bij beter leren voelen wat je nodig hebt. Hoewel daar iets in zit, is dat vaak niet zo simpel. Je bent moe, wilt alleen zijn, wilt naar buiten, hebt behoefte aan een avond zonder moeten. De ingewikkelde vraag komt daarna: hoe belangrijk is dat wat jij nodig hebt nog wanneer er ook iets anders van je gevraagd wordt. Want weten wat je wilt en jezelf daarin serieus nemen zijn twee verschillende dingen. Wat krijgt als vanzelf voorrang? Moet datgene wat je gaat doen een goede reden hebben? Wat voelt belangrijk genoeg om ruimte voor te maken? Jouw behoeftes of iets anders wat er ineens tussendoor komt? Waar sta jij in die afweging?

Het is niet hetzelfde om jezelf mee te nemen en jezelf altijd op nummer één te zetten. We zeggen wel eens dat je jezelf wat vaker op één moet zetten, maar je leeft niet alleen. Je hebt je gezin, je kinderen, werk, huishouden en de vriendinnen waar je van houdt. Er zijn dingen die gewoon gedaan moeten worden, maar dat betekent niet automatisch dat je jezelf dan voorbijloopt. Het verschil zit in het deel dat jij jezelf meeneemt in de keuzes die je maakt. Zo zit er een verschil tussen voelen dat je moe bent en er toch voor kiezen om iets te doen en pas vanavond merken dat je eigenlijk de hele dag al moe was. Dat wat jij nodig hebt hoeft niet altijd te bepalen wat je doet, maar mag er wel zijn en mag meewegen in je beslissing.

Jouw vrije tijd laat dat verrassend goed zien en daarom vind ik een vrije middag eigenlijk een hele mooie spiegel. Want juist dan wordt er minder van buitenaf bepaald. Niemand zegt wat er moet gebeuren en je kunt zien wat jij met die ruimte gaat doen. Wat trekt jouw aandacht. Wat wil je graag af hebben. Wat mag wachten en waar heb je zin in? Wat weegt het zwaarst in jouw afweging.

Het is oké om drie uren voor jezelf te hebben en niet te weten wat je echt graag zou willen doen. Dat hoef je namelijk niet direct precies te weten. Je kunt wat zitten, nieuw koffietje pakken omdat je de vorige koud hebt laten worden, een boek pakken en weer wegleggen of even naar buiten gaan en besluiten dat je toch liever thuis blijft. Gedachten mogen veranderen en je mag nergens op uitkomen. Je hoeft niet altijd een plan te hebben zodra er ruimte ontstaat. Ruimte mag ook gewoon ruimte blijven. Misschien is dat juist wat vrije tijd, vrije tijd maakt. Vrije tijd geeft geen kader of richting naar wat je zou moeten doen. Als we regels aan onze vrije tijd zouden koppelen, zijn we weer terug bij af. Dan bestaat er ineens een goede manier om vrij te zijn. Plezier hoeft niet eerst nuttig gemaakt te worden. Soms mag omdat ik daar zin in heb dé reden zijn om iets te doen. En natuurlijk mag je ook besluiten om iets nuttigs te doen. Het één is niet beter dan het ander. Er is een verschil tussen een leven waarin je de hele tijd reageert op wat er van je gevraagd wordt en een leven waarin jij ook echt aanwezig bent in wat er daarna gebeurt. Dat is wat voor mij vrije tijd echt vrij maakt. Tussen alles wat mogelijk is, moet, handig is of verstandig is, bestaat er ook ruimte voor jouw stem. Neem haar serieus.